Alltaf til hægri - Óli Björn

Hann breytti árfarveginum og stefnu straumsins

Forsætisráðherra, borgarstjóri, seðlabankastjóri, formaður Sjálfstæðisflokksins, rithöfundur, leikritaskáld, listamaður, útvarpsmaður, blaðamaður og ritstjóri. Hægt er að nota öll þessi starfsheiti til að lýsa Davíð Oddssyni sem lést á heimili sínu sunnudaginn 1. mars aðeins 78 ára að aldri.

Með Davíð er genginn einhver áhrifamesti stjórnmálamaður lýðveldisins – stjórnmálamaður sem hafði ekki aðeins skýra sýn á samfélagið og skilning á þjóðarsálinni, heldur hafði hann djúpstæða sannfæringu fyrir mikilvægi frelsis einstaklingsins.

Þegar Davíð steig fyrst inn á svið stjórnmálanna var flestum ljóst að þar færi ungur maður með skýra pólitíska sannfæringu sem væri óhræddur við að takast á við pólitíska andstæðinga jafnt og glíma við samherja. Húmorinn var vopn sem hann kunni að fara betur með en flestir aðrir.

Davíð var ekki stjórnmálamaður sem flaut með straumnum – hann breytti árfarveginum og stefnu straumsins. Davíð treysti einstaklingum og var tortrygginn gagnvart miðstýringu og opinberu valdi.

Í ítarlegu viðtali við Morgunblaðið í október 2005 í tilefni af ákvörðun hans að yfirgefa svið stjórnmálanna sagði Davíð að það sem væri efst í huga væru þær breytingar sem hafa orðið á andrúmi og umhverfi í þjóðfélaginu:

„Vald stjórnmálamanna hefur verið takmarkað mjög verulega og þeir geta nú einbeitt sér að sínum verkahring; að setja þjóðfélaginu leikreglur. Þá hefur svigrúm fólks og fyrirtækja breyst og aukist svo um munar, þótt á okkur dynji endalaust reglugerðarfargan frá Evrópu.“

En hann varaði við því að um leið og stjórnmálamennirnir hyrfu af vettvangi ryðjist fyrirtækin inn í tómarúmið og þegar leikreglurnar vanti þá megi reikna með því að menn olnbogi sig áfram af töluverðri hörku. Davíð hélt áfram:

„Þess vegna mega stjórnmálamenn ekki heykjast á því að setja viðskiptalífinu heilbrigðar leikreglur þannig að enginn einn, tveir eða þrír aðilar geti náð yfirburðastöðu og drepið allt annað í dróma.“

Þessi varnaðarorð enduróma innbyggða varfærni Davíðs gagnvart viðskiptalífinu.

Ríkisstjórn brostinna vona

Það er ekki sérlega óvæginn dómur yfir ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur, eftir 14 mánuði í stjórnarráðinu að segja að stjórnin hafi komið litlu í verk og að staða flestra heimila og fyrirtækja sé verri nú en þegar ríkisstjórnin tók við völdum í desember 2024. Hástemmdar yfirlýsingar í upphafi eru annað hvort gleymdar eða hljóma líkt og háðung fyrir ríkisstjórnina.

Hin fögru fyrirheit hafa að mestu reynst innantóm loforð hefðbundinnar vinstri stjórnar. Þegar ríkisstjórnin tók við var verðbólga 4,8% og hafði farið lækkandi allt frá ársbyrjun 2023 þegar hún fór yfir 10% í kjölfar Covid, Reykjaneselda og hækkandi heimsmarkaðsverðs á orku vegna innrásar Rússa í Úkraínu.  Verðbólgan er nú 5,2%. Sama á við um lækkun vaxta. Vaxtalækkunarferlið var hafið í tíð fyrri ríkisstjórnar. Svokölluð kyrrstaða hefur ekki verið rofin, þvert á móti hefur hægst á hjólum efnahagslífsins og atvinnuleysi aukist og hefur ekki verið meira frá covid-tímanum.

Vinstri ríkisstjórn Samfylkingar, Viðreisnar og Flokks fólksins minnir æ meira á síðustu hreinu vinstri stjórnina undir forsæti Samfylkingar á árunum 2009 til 2013. Engu er líkara en Kristrún Frostadóttir hafi grafið upp gamlan leiðarvísi frá Jóhönnu Sigurðardóttur.

Endurheimtum stöðu okkar í heiminum

Sem utanríkisráðherra ber Marco Rubio ábyrgð á að framfylgja utanríkisstefnu Donalds Trumps Bandaríkjanna með trúverðugum hætti og á traustum grunni. En hann nálgast verkefnið út frá eigin sannfæringu. Frá því hann tók sæti í öldungadeildinni árið 2011 hefur hann verið haukur í öryggis- og varnarmálum, gagnrýnt einræðisríki á borð við Kína, Rússland, Íran, Kúbu og Venesúela og lagt áherslu á fælingarmátt öflugra hervarna. Hann sver sig í ætt við Reagan í trú sinni á styrk lýðræðisríkja og mikilvægi samstöðu þeirra gagnvart alræðisöflum.

Þessi sýn mótaði framgöngu hans á öryggisráðstefnunni í München fyrir nokkrum dögum þar sem hann lagði áherslu á sameiginlega hagsmuni og söguleg tengsl Evrópu og Bandaríkjanna. Rubio undirstrikaði að veik Evrópa geri Bandaríkin veikari. Markmiðið Bandaríkjanna sé ekki að eiga undirgefna bandamenn heldur öfluga samstarfsaðila sem geti varið sig sjálfir og þannig styrkt sameiginlegar varnir og fælingarmátt.

„Við leitumst ekki við að sundra, heldur endurlífga gamla vináttu og endurnýja mestu siðmenningu í sögu mannkyns,“ sagði utanríkisráðherrann sem vill endurvakið bandalag sem er ekki lamað af aðgerðaleysi vegna ótta – ótta við loftslagsbreytingar, ótta við stríð, ótta við tækni. „Við viljum bandalag sem þýtur djarflega inn í framtíðina,“ sagði Rubio.

Kerfisbundið niðurrif borgaralegra réttinda

Hafi einhver efast um eindreginn ásetning kínverska kommúnistaflokksins að virða að vettugi almenn mannréttindi þá hlýtur efinn að hafa horfið eftir að 20 ára fangelsisdómur var kveðinn upp yfir Jimmy Lai, 78 ára útgefanda og stofnanda dagblaðsins Apple Daily. Dómurinn jafngildir lífstíðardómi.

Jimmy Lai, sem er einn þekktasti baráttumaður mannréttinda í Hong Kong, hefur setið í fangelsi í rúm fimm ár eða frá því hann var handtekinn í árslok 2020 á grundvelli sérstakra þjóðaröryggislaga sem kínverska ógnarstjórnin setti eftir víðtæk mótmæli almennings í Hong Kong.

Dómurinn er birtingarmynd kerfisbundins niðurrifs borgaralegra réttinda í Hong Kong.

Forræðishyggja gegn fjárhagslegu sjálfstæði launafólks

En þrátt fyrir skýran vilja mikils meirihluta landsmanna og þá ekki síst þeirra sem nú eru á leigumarkaði, er verið að ryðja braut félagshyggjunnar. Sameiginlega fjármuni borgaranna skal nota til að byggja upp félagslegt íbúðakerfi. Með góðu og illu, fjárhagslegum hvötum og þvingunum, skal almenningi beint inn á leigumarkaðinn. Kjörorðið er: Leiga ekki eign. Forræðishyggjan er allsráðandi með svipuðum hætti og þvinga á sem flesta að nota almenningssamgöngur og leggja einkabílnum – óháð óskum og þörfum.

Árásin á séreignastefnuna er ekki síst alvarleg í ljósi þeirrar staðreyndar að eignamyndun almennra launamanna er fyrst og fremst fólgin í eigin húsnæði, auk lífeyrisréttinda. Með því að þvinga almenning í auknu mæli inn á leigumarkað er grafið undan eignamyndun á komandi áratugum. Afleiðingin verður sú að margir festast í gildru verri lífskjara og jafnvel fátæktar undir lok starfsævinnar. Lakari lífskjör og efnahagur eru birtingarmyndir „félagslega réttlætisins“ sem vinstri menn hafa barist fyrir. 

„Óhagnaðardrifin“ leigufélög hafa á skömmum tíma orðið ein alvarlegasta tilraunin sem gerð hefur verið til að gera sífellt fleiri að leiguliðum en ekki eigendum. Á sama tíma hafa safnast upp tugir milljarða í eigið fé félaga sem eru sögð óhagnaðardrifin". Ekkert einkafyrirtæki hefur náð að byggja jafnhratt upp eigið fé  og eru þau þó hagnaðardrifin eða a.m.k. stefna að því að reksturinn skili eigendum sínum fjárhagslegum ávinningi.

Hugsaðu sjálfstætt: Konan sem ögraði rétttrúnaði fjölmiðla

Bari Weiss er án nokkurs vafa ein áhrifamesta fjölmiðlakona Bandaríkjanna. Hún hefur skapað sér áhrifastöðu í bandarísku þjóðlífi með baráttu gegn pólitískri rétthugsun og „wok-isma“, og skýrri hugmyndafræði um grunngildi blaðamennsku: sanngirni, hlutlægni og réttar upplýsingar. 

Bari hefur byggt upp eigin fjölmiðil - The Free Press - og sett ný viðmið í fjölmiðlun. Miðillinn byggir á hugmyndum um heiðarleika, sjálfstæði og óttalausa blaðamennsku, og hefur vaxið hratt með yfir 1,5 milljón áskrifenda. 

The Free Press hefur laðað að sér fjölbreyttan hóp blaðamanna og rithöfunda og hefur verið vettvangur fyrir opna umræðu um umdeild málefni. Allt undir slagorðinu Think for yourself. 

Undir lok síðasta árs tók Bari við sem yfirmaður fréttadeildar CBS og hefur látið hendur standa fram úr ermum. 

Margir hafa bent á að Bari sé fulltrúi nýrrar kynslóðar fjölmiðlafólks sem leggur áherslu á sjálfstæði, fjölbreytileika og opna umræðu. Hún hefur staðið vörð um grunngildi blaðamennsku og barist gegn hugmyndafræðilegri einsleitni, bæði í fjölmiðlum og samfélaginu. Og ekki þarf að deila um áhrif hennar á samfélag líðandi stundar.

Þrír magnaðir hlaðvarpsþættir á vegum Free Press:

Honestly

Conversations with Coleman

Breaking History

Harðstjóri fjarlægður - óvissa og vonir

Óvissan um hvort lýðræði komist aftur á í Venesúela er mikil þótt vonir almennings hafi vaknað eftir handtökuna á Mudoro. Valdakerfi sósíalista stendur óbreytt. Varaforsetinn, Delcy Rodríguez, hefur tekið við og hún er sannfærður sósíalisti og harður andstæðingur Vesturlanda og Bandaríkjanna sérstaklega.

Rodríguez hefur verið í innsta hring valdakerfis sem byggt var upp á valdatíma Hugo Chávez og fest í sessi undir stjórn Nicolás Maduros. Hún er þekkt fyrir að fylgja harðlínu pólitík án málamiðlana. Hún er táknmynd valdhafa sem stendur tryggan vörð um valdakerfi af hugmyndafræðilegri tryggð og andstöðu við vestræn gildi.

 

Ríkisútvarpið fest í setti

Hafi einhver borið þá von í brjósti að spilin á íslenskum fjölmiðlamarkaði yrðu raunverulega stokkuð upp með sérstakri aðgerðaráætlun menningarmálaráðherra, hefur sá hinn sami orðið fyrir miklum vonbrigðum. Tillögur ráðherra undir hatti aðgerðaráætlunar í málefnum fjölmiðla, sem ríkisstjórnin hefur gert að sínum, taka mið af því að fyrst skuli staðið vörð um Ríkisútvarpið og síðan reynt að styðja við sjálfstæða fjölmiðla en þá aðeins með því að gera þá enn háðari ríkisvaldinu en þeir eru þegar. Og ekki nóg með það: Frjálsir fjölmiðlar verða beint háðir Ríkisútvarpinu. Verði tillögurnar að veruleika verður staða Ríkisútvarpsins á samkeppnismarkaði tryggð um ókomin ár og tal um sjálfstæða og frjálsa fjölmiðla verður æ ótrúverðugara.

Ekki er efast um að baki tillögum menningarmálaráðherra búi raunverulegur vilji til að tryggja betur rekstrargrunn sjálfstæðra fjölmiðla. Vandi hans, eins og raunar allra stjórnarþingmanna og a.m.k. hluta þingmanna stjórnarandstöðunnar, er sú einlæga sannfæring að íslenska þjóðin komist ekki af án ríkisrekins fjölmiðlafyrirtækis.

Þyngri byrðar vinstri stjórnar

Fjárlög komandi árs eru fyrstu fjárlög vinstri stjórnar Kristrúnar Frostadóttur – samsteypustjórnar Samfylkingar, Viðreisnar og Flokk fólksins. Á grunn þeirra birtist pólitísk stefna stjórnarinnar: Aðalverkfæri ríkisstjórnarinnar er ekki sleggjan, sem Kristrún ætlaði að nota, heldur aukin skattheimta til að standa undir gríðarlegri aukningu ríkisútgjalda. Og aukin ríkisútgjöld eru ekki vegna óvæntra áfalla, stríðs í Evrópu, náttúruhamfara eða farsóttar. Aukin útgjöld eru einfaldlega kjarninn í hugmyndafræði þeirra flokka sem mynda ríkisstjórnina.

Leitin að nýjum og nýjum málstað

Hægt er að draga sögu vestrænna sósíalista frá lokum síðari heimstyrjaldarinnar saman í eina setningu: Stöðug og endurtekin leit að nýjum málstað í baráttunni gegn gildum vestrænna samfélaga og kapítalisma – markaðshyggju. Allar hugmyndir, hvert verkefni, hver krossferð snýst í grunninn um eitt og hið sama – djúpa tortryggni á frjálsu framtaki, frjálsum markaði og baráttu gegn þjóðskipulagi sem hefur gert mannkyni kleift að brjótast úr örbyrgð fátæktar til velmegunar.

Hugmyndabarátta róttæklinga byggir á reiði, tortryggni, öfund og fyrirlitningu á velgengni sjálfstæðra einstaklinga. Til að viðhalda reiðinni verður stöðugt að finna nýjan málstað til að berjast fyrir.